3-2-1 yedekleme kuralı nedir? Küçük ofiste uygulama

3-2-1 kuralı, yedeklemede yaygın kabul gören bir ölçüttür: verinin en az 3 kopyası olsun, bu kopyalar en az 2 farklı ortamda dursun ve kopyalardan 1 tanesi ofisin dışında olsun. Kural, fotoğrafçı Peter Krogh'un dijital fotoğraf arşivleri üzerine yazdığı kitapla yaygınlaştı. Bugün işletmelerin yedek düzenini değerlendirmek için de aynı mantıkla kullanılıyor.

3: Neden üç kopya?

Kopyalardan biri canlı veridir: bilgisayarınızda ya da sunucunuzda üzerinde çalıştığınız dosyalar. Diğer ikisi yedektir.

Tek yedek olduğunda, o yedeğin de bozuk ya da eski çıktığı gün elinizde hiçbir şey kalmaz. Harici diskin aylardır takılmadığı, yedekleme programının bir güncellemeden sonra durduğu, yedek dosyasının açılmadığı çoğu zaman ancak ihtiyaç anında fark edilir. İkinci yedek, birincinin sessizce bozulmasına karşı sigortadır.

2: Neden iki farklı ortam?

Aynı türdeki iki kopya aynı nedenle birlikte bozulabilir. Sunucudaki veriyi aynı sunucunun ikinci diskine kopyalamak buna örnektir: sunucunun güç kaynağı yanarsa ya da sunucuya fidye yazılımı bulaşırsa iki disk birlikte etkilenir.

Farklı ortam örnekleri:

sunucunun diski ve ağdaki ayrı bir NAS cihazı,
bilgisayarın diski ve harici USB disk,
yerel disk ve bulut yedekleme hizmeti.

"Ortam" ifadesi, yedeklerin bant, disk ve CD gibi farklı malzemelere alındığı dönemden kalmadır. Bugün pratikte "aynı arızadan birlikte etkilenmeyecek iki ayrı cihaz" diye anlaşılır.

1: Neden bir kopya dışarıda?

Yangın, su baskını, hırsızlık ya da binaya girilemeyen bir gün ofisteki bütün kopyaları birlikte etkiler. Dış kopya eskiden her cuma eve götürülen bir diskti. Bu düzen kolay aksar: disk unutulur, kaybolur ve çoğu zaman şifresizdir.

Bulut yedekleme bu kopyayı her gün kendiliğinden, şifreli olarak ve başka bir binada oluşturur. Bulut kopyasının nasıl çalıştığını bulut yedekleme nedir yazısında anlattık.

3-2-1-1-0: Kurala eklenen iki rakam

Fidye yazılımları erişebildikleri yedekleri de silmeye ya da şifrelemeye çalıştıkları için bazı yedekleme üreticileri kurala iki ek yapıyor:

Bir kopya çevrim dışı ya da değiştirilemez olsun. Saldırgan ağınıza girse bile bu kopyayı silemesin. Fişten çekilip dolaba kaldırılan bir disk, en basit çevrim dışı kopyadır.
Geri yükleme testinde sıfır hata olsun. Yedeğin açıldığı denenmeden "yedeğimiz var" denmez.

Değiştirilemez kopya sunan yedekleme hizmetleri var; kullandığınız hizmette bu özelliğin olup olmadığını sorun. Yoksa çevrim dışı kopyayı dönüşümlü kullanılan iki harici diskle sağlayabilirsiniz.

Küçük bir ofiste 3-2-1 nasıl kurulur?

Örnek: 5 kişilik bir mimarlık ofisi. Çizim ve proje dosyaları ofisteki bir Windows sunucuda duruyor, toplam 300 GB.

Kopya 1, canlı veri: Sunucudaki proje klasörleri.
Kopya 2, yerel yedek: Her gece ağdaki ayrı bir NAS cihazına yedek alınır. Yanlışlıkla silinen bir dosya ertesi sabah dakikalar içinde geri döner.
Kopya 3, bulut: Her gece buluta yedek alınır. Ofisi su basarsa ya da sunucu çalınırsa veri buradan döner.
Çevrim dışı kopya: Ayda bir, iki harici diskten biri sunucuya takılır, yedek alınır, sonra disk çıkarılıp ofis dışında saklanır. Bir sonraki ay diğer disk kullanılır.
Test: Her ay bir proje klasörü buluttan farklı bir klasöre geri yüklenir, dosyalar açılarak kontrol edilir ve sonuç bir deftere yazılır.

Bu düzende tek bir arıza ya da tek bir saldırı verinin bütün kopyalarına aynı anda ulaşamaz.

Kopyalar ne sıklıkla güncellenmeli?

Kural kaç kopya tutulacağını söyler, ne sıklıkla alınacağını söylemez. Bunu, kaybetmeyi göze alabileceğiniz veri miktarı belirler. Her gece alınan yedekte en kötü durumda bir günlük iş kaybolur; muhasebe ve sipariş verisi gibi gün içinde sürekli değişen veride bu fazla gelebilir. Yaygın bir düzen şöyledir:

yerel kopya: günde bir ya da birkaç kez,
bulut kopyası: her gece,
çevrim dışı kopya: haftada ya da ayda bir.

Çevrim dışı kopya en eski olanıdır; büyük bir saldırıdan sonra son çare olarak kullanılır. Kabul edilebilir kayıp süresini nasıl belirleyeceğinizi felaket kurtarma planı yazısında anlattık.

Tek kişilik bir işte 3-2-1

Serbest çalışan bir mali müşavir ya da tasarımcı için de kural aynıdır, yalnız ölçek küçülür:

Dizüstü bilgisayardaki dosyalar canlı kopyadır.
Haftada bir harici diske yedek alınır, disk çıkarılıp çekmeceye kaldırılır.
Bulut yedekleme programı dosyaları her gün buluta gönderir.

Bu düzen bir harici disk ve bir abonelikle kurulur. Bilgisayar çalınırsa bulut kopyası, bulut hesabına ulaşılamazsa harici disk işe yarar.

Sık yapılan hatalar

Harici diski sürekli takılı bırakmak. Fidye yazılımı takılı diski de şifreler. Yedek bitince disk çıkarılmalıdır.
Yedek klasörünü ağda herkesin yazabildiği bir paylaşım yapmak. Bir bilgisayara bulaşan zararlı yazılım bu klasöre de ulaşır.
OneDrive ya da Google Drive klasörünü üçüncü kopya saymak. Eşitlenen klasörde silme ve şifreleme de eşitlenir. OneDrive veya Google Drive yedek sayılır mı? yazısında ayrıntılı anlattık.
Veritabanını dosya gibi kopyalamak. Çalışan bir SQL Server veritabanının dosyasını kopyalamak çoğu zaman ya hata verir ya da açılmayan bir kopya çıkarır. Veritabanı kendi yedek komutuyla ya da SQL Server'ı tanıyan bir programla yedeklenmelidir.
Geri yüklemeyi hiç denememek. Yedek dosyasının varlığı, açıldığını göstermez.

Sık sorulan sorular

RAID yedek sayılır mı?

RAID, disklerden biri bozulduğunda sunucunun çalışmaya devam etmesini sağlar. Silinen ya da şifrelenen bir dosya ise bütün disklerde aynı anda silinir veya şifrelenir. Bu yüzden RAID'li bir sunucu 3-2-1'de tek kopya sayılır.

NAS cihazı tek başına yeterli mi?

NAS, ofisteki ikinci kopya için iyi bir yerdir. Ofiste durduğu için yangında, su baskınında ve hırsızlıkta sunucuyla birlikte etkilenir; ağa bağlı olduğu için fidye yazılımına da açıktır. Ofis dışındaki kopya ayrıca gerekir.

Bulut hizmeti veriyi kendi içinde çoğaltıyorsa kaç kopya sayılır?

Hizmet sağlayıcılar veriyi kendi altyapılarında birden fazla diske yazar; bu, onların disk arızasına karşı önlemidir. Sizin açınızdan bulut hesabındaki yedek tek kopyadır: hesabınıza giren biri ya da hesapta yapılan bir hata o kopyanın tamamını etkiler.

Kontrol listesi

Verinin canlı kopyası dışında en az iki yedeği var mı?
Yedeklerden biri canlı veriden ayrı bir cihazda mı?
Bir kopya ofis dışında ve şifreli mi?
En az bir kopyaya ağdan ulaşılamıyor mu?
Yedek başarısız olduğunda kime uyarı gidiyor?
Son geri yükleme testi ne zaman yapıldı, sonucu kaydedildi mi?

Sunucudaki verinin buluta nasıl yedeklendiğini sunucu yedekleme sayfasında anlattık.